Elektroniczna recepta, znana powszechnie jako e-recepta, zrewolucjonizowała sposób, w jaki pacjenci uzyskują dostęp do leków. Jej wprowadzenie było etapowym procesem, mającym na celu usprawnienie systemu opieki zdrowotnej, zwiększenie bezpieczeństwa pacjentów oraz zmniejszenie obciążenia administracyjnego dla placówek medycznych i farmaceutycznych. Początki e-recepty sięgają kilku lat wstecz, kiedy to zaczęto planować i testować systemy umożliwiające cyfrowe wystawianie i realizację recept.

Oficjalne uruchomienie systemu e-recepty w Polsce miało miejsce stopniowo. Wprowadzenie zmian prawnych i technologicznych było kluczowe dla powodzenia tego przedsięwzięcia. Początkowo lekarze mogli wystawiać e-recepty jako opcję, równolegle z tradycyjnymi receptami papierowymi. Pozwalało to na adaptację zarówno personelu medycznego, jak i pacjentów do nowego formatu. W miarę jak system nabierał dojrzałości i zyskiwał akceptację, e-recepta stawała się coraz powszechniejsza.

Kluczowym momentem w historii e-recepty było wprowadzenie obowiązku wystawiania recept w formie elektronicznej. Ten etap miał na celu całkowite wyeliminowanie recept papierowych, co przyniosło znaczące korzyści. Zmniejszyło to ryzyko błędów wynikających z nieczytelnego pisma lekarza, ułatwiło weryfikację danych pacjenta i leku, a także umożliwiło integrację z systemami informatycznymi aptek. Od tego momentu e-recepta stała się standardem w polskiej opiece zdrowotnej.

Dostępność e-recepty jest obecnie powszechna na terenie całego kraju. Każdy pacjent posiadający numer PESEL może otrzymać e-receptę, niezależnie od tego, czy posiada Internetowe Konto Pacjenta (IKP) czy nie. System został zaprojektowany tak, aby był jak najbardziej dostępny dla wszystkich, minimalizując bariery technologiczne. Wprowadzenie e-recepty było odpowiedzią na potrzeby nowoczesnej medycyny, gdzie cyfryzacja odgrywa coraz większą rolę.

Proces wdrażania e-recepty był złożony i wymagał współpracy wielu podmiotów – od Ministerstwa Zdrowia, przez Narodowy Fundusz Zdrowia, po lekarzy, farmaceutów i dostawców systemów informatycznych. Celem było stworzenie spójnego i bezpiecznego systemu, który służyłby przede wszystkim dobru pacjenta. Dziś e-recepta jest integralną częścią polskiego systemu ochrony zdrowia, a jej funkcjonalność stale jest rozwijana.

E recepta kiedy pojawiła się w obrocie prawnym

Pojawienie się e-recepty w polskim obrocie prawnym było procesem, który ewoluował przez kilka lat. Wprowadzenie tak istotnej zmiany wymagało odpowiednich ram prawnych, które określałyby zasady jej wystawiania, przechowywania i realizacji. Początkowo były to regulacje dotyczące pilotażowych wdrożeń i stopniowego wprowadzania systemu do powszechnego użytku.

Pierwsze kroki w kierunku cyfryzacji recept sięgają jeszcze wcześniejszych lat, kiedy to dyskutowano nad możliwościami wprowadzenia elektronicznego obiegu dokumentacji medycznej. Jednak konkretne przepisy dotyczące e-recepty zaczęły nabierać kształtu w okolicach 2018 roku. Wtedy to zaczęto intensywnie pracować nad ustawami i rozporządzeniami, które miały uregulować ten obszar.

Kluczowe dla e-recepty okazało się rozporządzenie Ministra Zdrowia, które szczegółowo opisywało sposób wystawiania i realizacji recept w formie elektronicznej. Dokument ten określał wymagania techniczne dla systemów informatycznych, sposób identyfikacji pacjenta i lekarza, a także formaty danych, które musiały być stosowane. Było to niezbędne do zapewnienia interoperacyjności systemu i bezpieczeństwa danych.

Wprowadzenie e-recepty nie odbyło się z dnia na dzień. Początkowo był to system dobrowolny, pozwalający lekarzom na wystawianie zarówno recept papierowych, jak i elektronicznych. Taka stopniowość miała na celu umożliwienie wszystkim uczestnikom procesu – lekarzom, pielęgniarkom, farmaceutom i pacjentom – zapoznania się z nowymi zasadami i narzędziami. Pozwoliło to na wyeliminowanie ewentualnych problemów technicznych i proceduralnych.

Ostatecznie, po okresie przejściowym, nastąpił moment, w którym e-recepta stała się obowiązkowa. Ta zmiana prawna weszła w życie w konkretnym terminie, który wyznaczał koniec ery tradycyjnych recept papierowych. Od tego momentu każda wystawiona recepta musiała mieć formę elektroniczną, chyba że występowały szczególne okoliczności uzasadniające odstępstwo. Ta decyzja ostatecznie ugruntowała pozycję e-recepty jako standardu w polskiej opiece zdrowotnej.

Zmiany w prawie medycznym wprowadzające e-receptę były odzwierciedleniem globalnych trendów cyfryzacji opieki zdrowotnej. Celem było nie tylko unowocześnienie procesów, ale przede wszystkim zwiększenie bezpieczeństwa pacjentów poprzez eliminację błędów medycznych. Uregulowanie prawne e-recepty było kluczowym krokiem w kierunku budowy nowoczesnego i efektywnego systemu ochrony zdrowia.

E recepta kiedy można ją zrealizować w aptece

Realizacja e-recepty w aptece jest procesem prostym i intuicyjnym, jednak warto znać podstawowe zasady, aby móc z niej skorzystać bezproblemowo. Po tym, jak lekarz wystawi e-receptę, trafia ona do systemu informatycznego i jest dostępna do odbioru. Pacjent otrzymuje kod dostępu, który jest kluczem do zrealizowania recepty.

Kod dostępu do e-recepty może mieć dwie formy. Pierwszą jest czterocyfrowy kod składający się z cyfr i liter, który jest wysyłany SMS-em na podany przez pacjenta numer telefonu. Drugą formę stanowi czterocyfrowy kod otrzymywany w formie wydruku informacyjnego od lekarza, który zawiera również kod kreskowy ułatwiający skanowanie w aptece. W obu przypadkach kod ten jest niezbędny do identyfikacji recepty.

Pacjent, udając się do apteki, musi przedstawić farmaceucie jeden z tych kodów. Dodatkowo, dla pełnej identyfikacji i weryfikacji, potrzebny jest numer PESEL pacjenta, na które wystawiono e-receptę. Po podaniu tych danych farmaceuta ma możliwość dostępu do elektronicznej wersji recepty w systemie.

Należy pamiętać, że e-recepta ma swój okres ważności. Zazwyczaj jest to 30 dni od daty wystawienia. Jednak istnieją wyjątki od tej reguły. W przypadku antybiotyków, e-recepta jest ważna przez 7 dni. Istnieją również specjalne kategorie leków, na przykład te przeznaczone do stosowania ciągłego, które mogą mieć dłuższy okres ważności, nawet do 365 dni, jednak wymaga to zaznaczenia przez lekarza podczas wystawiania recepty.

Czas realizacji e-recepty zależy również od dostępności leków w konkretnej aptece. Jeśli lek jest dostępny od ręki, można go odebrać od razu po okazaniu kodu i numeru PESEL. W przypadku braku leku, farmaceuta może zaproponować zamiennik lub poinformować o możliwości zamówienia leku. Warto również pamiętać, że e-receptę można zrealizować w dowolnej aptece na terenie Polski, niezależnie od tego, gdzie została wystawiona.

Dodatkowo, e-receptę można sprawdzić samodzielnie, logując się do swojego Internetowego Konta Pacjenta (IKP) na stronie pacjent.gov.pl. Tam można zobaczyć wszystkie wystawione recepty, ich status, a także pobrać kod dostępu w formie PDF. Jest to wygodne rozwiązanie dla osób, które chcą mieć bieżący wgląd w swoje leczenie i uniknąć sytuacji, w której zapomną kodu.

E recepta kiedy jest wystawiana przez lekarza i pielęgniarkę

Wystawianie e-recepty jest obecnie standardową procedurą w polskim systemie opieki zdrowotnej, realizowaną przez uprawnionych do tego profesjonalistów medycznych. Kluczową rolę odgrywają tutaj lekarze, którzy na podstawie diagnozy i oceny stanu zdrowia pacjenta decydują o potrzebie przepisania leków. W ich przypadku e-recepta jest wystawiana w momencie konsultacji medycznej, niezależnie od tego, czy odbywa się ona stacjonarnie w gabinecie, czy zdalnie podczas teleporady.

Elektroniczne wystawianie recepty przez lekarza jest zintegrowane z systemami informatycznymi używanymi w placówkach medycznych. Po wprowadzeniu danych pacjenta i wybraniu odpowiednich leków, lekarz generuje e-receptę, która natychmiast trafia do systemu ogólnopolskiego. Jednocześnie pacjent otrzymuje informację o wystawionej recepcie, zazwyczaj w formie SMS-a z kodem dostępu lub jako możliwość pobrania wydruku informacyjnego.

Równie ważną rolę w procesie przepisywania leków odgrywają pielęgniarki, zwłaszcza te pracujące w podstawowej opiece zdrowotnej lub posiadające odpowiednie uprawnienia. Pielęgniarki mogą wystawiać e-recepty na leki określone w przepisach prawa, zazwyczaj te z grupy leków podstawowych lub tych wynikających z procesów leczenia chorób przewlekłych. Ich kompetencje w tym zakresie są ściśle określone i obejmują recepty na leki wydawane w ramach kontynuacji leczenia.

Decyzja o tym, kiedy pielęgniarka może wystawić e-receptę, jest ściśle związana z protokołami leczenia i zaleceniami lekarza prowadzącego. Zazwyczaj dotyczy to sytuacji, gdy pacjent kontynuuje terapię ustaloną przez lekarza, a pielęgniarka ma za zadanie zapewnić ciągłość tego leczenia. Dzięki temu pacjenci z chorobami przewlekłymi mogą łatwiej uzyskać potrzebne leki bez konieczności każdej wizyty u lekarza.

Warto podkreślić, że zarówno lekarze, jak i pielęgniarki muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje i dostęp do systemów informatycznych, aby móc wystawiać e-recepty. Proces ten wymaga od nich stałego doskonalenia zawodowego i śledzenia zmian w przepisach dotyczących elektronizacji dokumentacji medycznej. Zapewnia to bezpieczeństwo i zgodność z obowiązującymi standardami.

Dostępność e-recepty dla pacjenta następuje niezwłocznie po jej wystawieniu przez lekarza lub pielęgniarkę. System jest zaprojektowany tak, aby informacje o recepcie były dostępne od razu po jej zapisaniu w systemie. Pacjent może ją zrealizować w każdej aptece, podając kod dostępu i numer PESEL. Jest to znaczące ułatwienie, szczególnie dla osób starszych lub mających problemy z poruszaniem się.

E recepta kiedy można ją zobaczyć na Internetowym Koncie Pacjenta

Internetowe Konto Pacjenta (IKP) to platforma, która umożliwia pacjentom dostęp do ich danych medycznych, w tym do wszystkich wystawionych e-recept. Po zalogowaniu się na swoje konto, użytkownik ma wgląd w historię swojego leczenia i może śledzić bieżące recepty. Kluczowe pytanie brzmi: kiedy e-recepta pojawia się na IKP?

E-recepta staje się widoczna na Internetowym Koncie Pacjenta zazwyczaj w ciągu kilku minut od momentu jej wystawienia przez lekarza lub pielęgniarkę. Systemy informatyczne placówek medycznych są zintegrowane z ogólnopolskim systemem P1, który gromadzi wszystkie dane dotyczące e-recept. Po zapisaniu recepty w systemie placówki, jest ona niemal natychmiast przesyłana do centralnej bazy danych i staje się dostępna online.

Pacjent może zalogować się do swojego IKP za pomocą różnych metod uwierzytelniania, takich jak profil zaufany, bankowość elektroniczna lub aplikacja mObywatel. Po pomyślnym zalogowaniu, w sekcji „Recepty” można znaleźć listę wszystkich wystawionych e-recept. Każda recepta jest tam szczegółowo opisana, zawiera informacje o nazwie leku, dawkowaniu, ilości przepisanej substancji oraz dacie wystawienia.

Widoczność e-recepty na IKP jest bardzo ważna z perspektywy pacjenta. Pozwala to na bieżące monitorowanie swojego leczenia, sprawdzanie terminów ważności recept oraz planowanie wizyt w aptece. Jest to również wygodny sposób na przypomnienie sobie o konieczności wykupienia leków, zwłaszcza tych przyjmowanych regularnie.

Dodatkowo, z poziomu Internetowego Konta Pacjenta można wygenerować kod dostępu do e-recepty w formie PDF lub wysłać go ponownie na wskazany numer telefonu. Jest to bardzo przydatne, gdy pacjent zapomni kodu lub zgubi wydruk informacyjny. Możliwość ponownego wysłania kodu SMS-em gwarantuje, że pacjent zawsze będzie mógł zrealizować swoją receptę.

Warto pamiętać, że e-recepty widoczne na IKP to te, które zostały wystawione po oficjalnym starcie systemu e-recepty w Polsce. Starsze recepty papierowe nie są uwzględniane w tym systemie. IKP jest dynamicznie rozwijaną platformą, która stale wzbogaca się o nowe funkcjonalności, mające na celu ułatwienie pacjentom zarządzania ich zdrowiem i dostępem do świadczeń medycznych.

E recepta kiedy jest ważna od daty wystawienia

Okres ważności e-recepty jest jednym z kluczowych aspektów, które pacjent musi brać pod uwagę, aby móc ją skutecznie zrealizować. Warto zaznaczyć, że czas, przez jaki e-recepta jest aktywna, nie jest jednakowy dla wszystkich rodzajów leków i może zależeć od decyzji lekarza. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla prawidłowego planowania wizyt w aptece.

Standardowy okres ważności e-recepty wynosi 30 dni od daty jej wystawienia. Oznacza to, że pacjent ma miesiąc czasu na to, aby udać się do apteki i wykupić przepisane leki. Po upływie tego terminu recepta traci ważność i nie będzie mogła zostać zrealizowana. Dlatego tak ważne jest, aby pamiętać o terminach i nie odkładać wizyty w aptece na ostatnią chwilę.

Istnieją jednak pewne wyjątki od tej ogólnej zasady. Na przykład, e-recepta na antybiotyki jest ważna przez znacznie krótszy okres, zazwyczaj tylko 7 dni od daty wystawienia. Jest to związane z potrzebą szybkiego rozpoczęcia terapii antybiotykowej i zapobieganiem rozwojowi oporności bakterii. Krótszy termin motywuje pacjenta do natychmiastowego zakupu leku.

Kolejnym ważnym odstępstwem są recepty na leki, które pacjent przyjmuje przewlekle. W takich przypadkach lekarz może wystawić e-receptę z wydłużonym okresem ważności, który może wynosić nawet do 365 dni od daty wystawienia. Taka możliwość dotyczy głównie leków stosowanych w chorobach przewlekłych, takich jak cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca. Lekarz musi jednak wyraźnie zaznaczyć tę możliwość podczas wystawiania recepty.

Warto również wspomnieć o receptach „pro auctore” i „pro familia”, które mają specyficzny okres ważności. Recepty te, wystawiane dla siebie lub dla członków rodziny, zazwyczaj są ważne przez 30 dni od daty wystawienia, podobnie jak standardowe recepty. Jednak zawsze warto upewnić się co do dokładnego terminu u lekarza lub farmaceuty.

Oprócz terminu ważności, e-recepta może zostać również anulowana przez lekarza przed upływem terminu jej ważności. Może się to zdarzyć w sytuacji, gdy lekarz stwierdzi, że przepisany lek nie jest już potrzebny lub gdy pacjent otrzymał inny lek. W takiej sytuacji informacja o anulowaniu recepty również pojawia się w systemie i na Internetowym Koncie Pacjenta.

E recepta kiedy jest refundowana i jak ją otrzymać

Kwestia refundacji leków przepisanych na e-recepcie jest kluczowa dla wielu pacjentów, ponieważ znacząco wpływa na koszt leczenia. E-recepta sama w sobie nie decyduje o tym, czy lek będzie refundowany, lecz o tym decydują przepisy prawne oraz status danego leku na liście leków refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ).

Kiedy lekarz wystawia e-receptę, ma dostęp do informacji o tym, które leki podlegają refundacji. System informatyczny, z którego korzysta lekarz, zazwyczaj podpowiada dostępne opcje refundacyjne dla danego preparatu. Jeśli lek jest objęty refundacją, lekarz zaznacza odpowiednią opcję podczas wystawiania recepty, określając jednocześnie poziom refundacji (np. 30%, 50% lub 100% ceny leku).

Aby otrzymać e-receptę na lek refundowany, pacjent musi spełnić określone kryteria medyczne, które kwalifikują go do otrzymania danego leku na zasadach refundacji. W wielu przypadkach, zwłaszcza przy lekach na choroby przewlekłe, lekarz może przepisać lek refundowany w ramach tzw. kontynuacji leczenia, jeśli pacjent już wcześniej przyjmował ten lek.

Kiedy lekarz wystawia e-receptę z zaznaczoną refundacją, pacjent udaje się do apteki z kodem dostępu i numerem PESEL. Farmaceuta, po weryfikacji danych, ma dostęp do informacji o przepisanej recepcie, w tym o stopniu refundacji. Cena, którą pacjent będzie musiał zapłacić, będzie pomniejszona o kwotę refundacji przysługującą na dany lek.

Ważne jest, aby pacjent był świadomy swoich praw i możliwości. Jeśli pacjent ma wątpliwości co do refundacji leku lub sposobu jej naliczania, powinien skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Farmaceuci są przeszkoleni w zakresie przepisów dotyczących refundacji i mogą udzielić szczegółowych informacji na ten temat.

Istnieją również sytuacje, w których e-recepta na lek refundowany może nie być zrealizowana w całości w jednej aptece. Dzieje się tak, gdy lek jest dostępny w różnych cenach w zależności od opakowania lub producenta, a refundacja jest naliczana od konkretnej ceny referencyjnej. W takich przypadkach pacjent może mieć możliwość wyboru między różnymi wariantami leku, z uwzględnieniem przysługującej mu refundacji.

Ostateczna cena, którą pacjent płaci za lek na e-recepcie refundowanej, zależy od kilku czynników: ceny leku, poziomu refundacji określonego przez NFZ oraz ewentualnych dopłat pacjenta, jeśli cena leku przekracza cenę refundacji. System e-recepty ma na celu ułatwienie tego procesu, zapewniając przejrzystość i dostęp do informacji o kosztach leczenia.

E recepta kiedy można ją zrealizować po śmierci pacjenta

Kwestia realizacji e-recepty po śmierci pacjenta jest zagadnieniem delikatnym i wymaga jasnego określenia zasad, aby uniknąć nadużyć i zapewnić zgodność z prawem. Główną zasadą jest to, że e-recepta jest dokumentem medycznym przypisanym do konkretnej osoby i jej stanu zdrowia w momencie wystawienia.

Po śmierci pacjenta, jego e-recepty tracą ważność. Wynika to z faktu, że recepta jest wystawiana na zapotrzebowanie medyczne żyjącego pacjenta. Po ustaniu jego potrzeb medycznych, recepta staje się bezprzedmiotowa. Nie można jej już zrealizować w aptece, ponieważ przepisane leki są przeznaczone dla konkretnej osoby, która już nie żyje.

System informatyczny, w którym zapisane są e-recepty, nie pozwala na realizację recepty po tym, jak pacjent zostanie oznaczony jako zmarły. Dane o zgonie są zazwyczaj wprowadzane do systemu na podstawie informacji z Urzędu Stanu Cywilnego lub innych oficjalnych źródeł. Po takim oznaczeniu, wszystkie aktywne recepty danego pacjenta zostają automatycznie zdezaktywowane.

Warto jednak zaznaczyć, że istnieją pewne, bardzo specyficzne sytuacje, które mogą wymagać indywidualnego rozpatrzenia. Na przykład, jeśli pacjent zmarł tuż po tym, jak otrzymał receptę, a jego bliscy chcą wykupić przepisane leki na własne potrzeby (jeśli jest to możliwe i zgodne z prawem), to zazwyczaj nie jest to możliwe w standardowy sposób.

Jedynym wyjątkiem, który może budzić pewne wątpliwości, jest sytuacja, gdy lekarz wystawił e-receptę na leki, które mają być zastosowane w krótkim czasie po śmierci pacjenta, na przykład w celu łagodzenia objawów bólowych w okresie pośmiertnym, jeśli takie procedury są przewidziane. Jednak są to bardzo rzadkie i specyficzne przypadki, które zazwyczaj są ściśle regulowane i wymagają indywidualnej zgody lekarza prowadzącego lub odpowiednich procedur medycznych.

W większości przypadków, rodzina lub spadkobiercy pacjenta nie mogą realizować jego e-recept po jego śmierci. Jest to zabezpieczenie przed potencjalnymi nadużyciami i zapewnienie, że leki trafiają tylko do osób, które ich faktycznie potrzebują i dla których zostały przepisane. Wszelkie próby realizacji e-recepty zmarłego pacjenta będą skutkowały odmową ze strony farmaceuty.

W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej sytuacji, zawsze należy skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą, którzy mogą udzielić wiarygodnych informacji i wyjaśnień. Przepisy dotyczące realizacji recept po śmierci pacjenta są ściśle określone i mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa i porządku w systemie ochrony zdrowia.

E recepta kiedy jest wystawiana na leki psychotropowe i narkotyczne

Przepisywanie leków psychotropowych i narkotycznych zawsze wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego przestrzegania prawa ze względu na ich potencjalne działanie uzależniające i ryzyko nadużycia. E-recepta, mimo swojej nowoczesności, podlega tym samym, rygorystycznym regulacjom, co jej papierowy odpowiednik.

Kiedy lekarz decyduje się na przepisanie leków psychotropowych lub narkotycznych, musi przestrzegać szeregu zasad. Przede wszystkim, musi istnieć ku temu wyraźne wskazanie medyczne, potwierdzone odpowiednią diagnozą. Leki te są przepisywane wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, na przykład w leczeniu silnego bólu, chorób psychicznych lub jako część terapii paliatywnej.

Lekarz, który wystawia e-receptę na tego typu leki, musi posiadać odpowiednie uprawnienia. Nie każdy lekarz ma prawo do przepisywania substancji z kategorii psychotropowych czy narkotycznych. Zazwyczaj są to lekarze specjaliści, posiadający specjalne pozwolenia lub uprawnienia do obrotu takimi lekami.

System e-recepty wprowadza dodatkowe zabezpieczenia w przypadku tych leków. Po wystawieniu e-recepty, musi ona zostać zapisana w systemie informatycznym, który jest ściśle monitorowany. Dane dotyczące przepisanych leków psychotropowych i narkotycznych są gromadzone w sposób szczególny, co pozwala na kontrolę ich obiegu.

Istnieją również ograniczenia dotyczące ilości i rodzaju leków, które mogą być przepisane na jednej e-recepcie. W przypadku substancji o silnym działaniu, lekarz może przepisać lek na maksymalnie 120 dni stosowania. Warto jednak zaznaczyć, że jest to górna granica, a w praktyce lekarz często przepisuje mniejsze ilości, dostosowane do bieżących potrzeb pacjenta i jego reakcji na leczenie.

Pacjent, który otrzyma e-receptę na lek psychotropowy lub narkotyczny, musi ją zrealizować w aptece, która posiada odpowiednie pozwolenia na wydawanie tego typu substancji. Nie każda apteka może sprzedawać wszystkie leki psychotropowe i narkotyczne. Apteki te są objęte ścisłym nadzorem i muszą spełniać określone wymogi formalne i techniczne.

Realizacja takiej e-recepty wymaga od pacjenta okazania kodu dostępu oraz numeru PESEL. Farmaceuta weryfikuje receptę w systemie i upewnia się, że jest ona prawidłowa i może zostać zrealizowana. W niektórych przypadkach, ze względu na specyfikę leku, farmaceuta może poprosić o dodatkową identyfikację pacjenta.

Cały proces wystawiania i realizacji e-recept na leki psychotropowe i narkotyczne ma na celu zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa pacjentom, zapobieganie uzależnieniom i nielegalnemu obrotowi lekami, jednocześnie gwarantując dostęp do niezbędnych terapii dla osób, które ich potrzebują.